KUNST & PERFORMANCE / ART & BODY CULTURE

Het lichaam komt het museum binnen: body art in de twintigste eeuw

Van happening tot performance, wanneer het werk een fysieke aanwezigheid is.

Europa, Japan, Amerika / Jaren 1950–1980

Wanneer het werk niet langer alleen een voorwerp is

In de tweede helft van de twintigste eeuw beginnen veel kunstenaars hun eigen lichaam te gebruiken als materiaal, instrument en plaats van handeling. Moderne body art ontwikkelt zich in dialoog met performance, happening, fotografie, video, feminisme en conceptuele kunst. Dit verschijnsel mag niet worden verward met de oorsprong van lichaamsversiering: een oude ceremonie wordt niet met terugwerkende kracht een galerieperformance.

De rol van aanwezigheid

In de happenings van de jaren vijftig en zestig stellen de deelname van het publiek en de tijdelijke ervaring het idee van een blijvend kunstwerk ter discussie. Het MoMA plaatst het werk van Allan Kaprow en de veranderende relatie tussen kunstenaar, toeschouwer en omgeving in deze geschiedenis.

Yoko Ono: het lichaam toevertrouwd aan de blik van anderen

In Cut Piece, voor het eerst gepresenteerd in Kyoto in 1964, nodigt Yoko Ono deelnemers uit stukken van haar kleding af te knippen terwijl zij blijft zitten. Het werk gaat over kwetsbaarheid, de gift, de grenzen van toestemming en de rol van het publiek; het is geen voorbeeld van piercing of tatoeage, maar een beslissende stap om het lichaam te begrijpen als plek van sociale onderhandeling. De documentatie van het MoMA maakt het mogelijk werk, maker en data te plaatsen zonder op legenden te vertrouwen.

Ana Mendieta: spoor en landschap

In haar ‘earth-body’-werken uit de jaren zeventig integreert Ana Mendieta de aanwezigheid en afdruk van het lichaam in het landschap, met aarde, water, bloemen en andere materialen. De serie Silueta biedt een beeld van het lichaam dat vaak juist door zijn afwezigheid verschijnt. Het Whitney Museum benadrukt de verbanden met identiteit, ritualiteit, ontheemding en herinnering.

Een onderscheid om te bewaren

Gemeenschapsrituelen, professionele body modification en museumperformance kunnen met elkaar in gesprek gaan, maar zijn geen synoniemen. Ze hebben verschillende makers, publieken, verantwoordelijkheden en doelen. De kwaliteit van een archief ligt in het tonen van verbanden zonder deze verschillen uit te wissen.