Veranderen betekent niet altijd versieren
De geschiedenis van lichaamspraktijken omvat tatoeages en doorboringen, maar ook veranderingen aan tanden, schedelvormen, haar, kleding en houdingen. Sommige zijn tijdelijk; andere hebben blijvende gevolgen. Sommige zijn vrijwillige uitingen, andere hangen samen met verplichtingen of sociale druk. Ze allemaal onder het begrip ‘body art’ scharen kan fundamentele ethische verschillen verbergen.
Een verspreide geschiedenis
Het Oxford Handbook over lichaamsmodificatie onderzoekt gegevens uit vele continenten en uit ver uiteenliggende perioden. Het bewijsmateriaal voor permanente lichaamsveranderingen is ongelijk verdeeld en vereist vaak osteologische, etnografische en historische expertise. Een gemodificeerde schedel kan bijvoorbeeld materieel bewijs bewaren van een verandering die in de kindertijd plaatsvond, maar vertelt op zichzelf niet de individuele en familiale redenen.
China: het geval van de ingebonden voeten
Het British Museum reconstrueert de verspreiding van voetinbinding in Han-kringen, met uitgesproken verschillen tussen groepen en contexten, vooral in de XIX eeuw. De praktijk kon verband houden met schoonheidsidealen en huwelijkskansen, maar veroorzaakte pijn en blijvende schade. Ze mag niet worden omgevormd tot een exotisch beeld van ‘oude elegantie’, en evenmin worden verteld als een uniforme ervaring van alle Chinese vrouwen.
Identiteit, keuze en druk
Wat een buitenstaander als versiering interpreteert, kan voor anderen een norm van verbondenheid, een sociale vereiste, een pijnlijke beproeving of een persoonlijke keuze zijn. Spreken over lichaamskunst betekent daarom ook spreken over autonomie, leeftijd, gender, toestemming en macht.
De geschiedenis van lichaamsveranderingen is geen catalogus van eigenaardigheden. Ze is een van de wegen om te begrijpen hoe samenlevingen bepalen wat zij als een wenselijk, respectabel of herkenbaar lichaam beschouwen.
