BESCHILDERING & RITUEEL / ART & BODY CULTURE

Kleur op het lichaam: van oker tot levende talen

Pigment als materie, esthetische handeling en culturele verbondenheid.

Afrika, Australië, Amerika / Prehistorie–heden

De materie van kleur

Aardesoorten die rijk zijn aan ijzeroxiden leveren rode, gele en bruine tinten die door de materiële geschiedenis van de mensheid lopen. Oker kan worden vermalen, met andere ingrediënten gemengd en op verschillende oppervlakken aangebracht. In prehistorisch onderzoek is het een belangrijk maar dubbelzinnig spoor: de aanwezigheid van pigment bewijst op zichzelf geen gezichtsbeschildering. In recentere gedocumenteerde contexten kennen we daarentegen ook mensen, gelegenheden, technieken en betekenissen.

Australië: het lichaam binnen de ceremonie

Bij de Tiwi-gemeenschappen op de eilanden ten noorden van Australië is lichaamsversiering verweven met zang, dans, schilderkunst, beeldhouwkunst en het ceremoniële leven. De documentatie van de Art Gallery of New South Wales laat zien hoe motieven en visuele ordeningen uit de lichaamsbeschildering ook verbonden zijn met andere kunstvormen, waaronder die rond de Pukumani- en Kulama-ceremonies. Het zou onjuist zijn deze tekens te reduceren tot algemene ‘tribale make-up’: hun betekenis hangt af van lokale relaties en gelegenheden.

Brazilië: kleur als herinnering

In een hedendaagse getuigenis die is verzameld door het Smithsonian Folklife Festival leggen Pataxó-vertegenwoordigers het gebruik uit van pigmenten uit genipapo, urucum en lokale aardesoorten. Ze vertellen ook over de politieke waarde en herinneringswaarde van bepaalde kleuren en patronen in de context van verzet en culturele continuïteit. Het zijn stemmen uit het heden, niet slechts overblijfselen uit het verleden.

Het probleem van universele betekenis

Een rode streep op de huid betekent niet overal moed, leven of oorlog. Hetzelfde materiaal kan in verschillende tijdperken en samenlevingen andere waarden krijgen. Om die te begrijpen zijn altijd de groep, het gebied, de periode en degene die de interpretatie heeft gegeven nodig.

Kleur op de huid is een van de krachtigste beelden van menselijke kunst. Maar juist daarom dreigt zij te worden veranderd in versiering zonder context. Er goed over vertellen betekent de makers ervan het woord teruggeven.